مجوز ماینینگ در ایران از دو سند رسمی وزارت صنعت، معدن و تجارت ساخته میشود، جواز تأسیس و پروانه بهرهبرداری، و استخراج رمزارز بدون آنها غیرقانونی است. این راهنما نشان میدهد چه کسی مجوز میدهد، شرایط و مراحل چیست، هزینه واقعی از چه بخشهایی ساخته میشود، برق مراکز مجاز چه تفاوتی دارد و ماینینگ خانگی یا بدون مجوز چه عواقبی دارد.
- مجوز ماینینگ چیست و چه کسی صادر میکند؟
- شرایط دریافت مجوز ماینینگ
- مراحل دریافت مجوز ماینینگ؛ مسیر گامبهگام
- هزینه مجوز ماینینگ چقدر است؟
- برق مراکز مجاز؛ تفاوت با برق خانگی و صنعتی
- مجوز ماینینگ خانگی؛ آیا چنین چیزی وجود دارد؟
- جریمه ماینینگ بدون مجوز چیست؟
- اگر مجوز ندارید، چه گزینههای قانونی هست؟
- درآمد ماینر مجاز و مالیات
- سوالات متداول درباره مجوز ماینینگ
- جمعبندی: پیش از خرید دستگاه این سه چیز را روشن کنید
مجوز ماینینگ چیست و چه کسی صادر میکند؟
مجوز ماینینگ سندی است که به یک مجموعه اجازه میدهد رمزارز را قانونی استخراج کند و از برق مراکز مجاز بهره ببرد. مرجع صدور آن وزارت صنعت، معدن و تجارت است. هیئت وزیران در مرداد ۱۳۹۸ استخراج رمزارز را فعالیتی صنعتی اعلام کرد؛ FXStreet به نقل از خبرگزاری مهر (۷ مرداد ۱۳۹۸) هم مینویسد ماینرها باید پروانه خود را از همین وزارتخانه بگیرند. رئیس وقت بانک مرکزی نیز تصویب سازوکار استخراج در کمیسیون اقتصادی دولت را تأیید کرده بود.
مسیر دو مرحلهای است. طبق گزارش CPI (۱۴ شهریور ۱۴۰۱)، وزیر صمت وقت اعلام کرد متقاضیان میتوانند دو سند بگیرند:
- جواز تأسیس: مجموعه را بهعنوان استخراجکننده رمزارز ثبت میکند و اجازه ساخت و راهاندازی میدهد.
- پروانه بهرهبرداری: بعد از آماده شدن محل و تجهیزات، اجازه شروع استخراج را میدهد.
سند سومی هم لازم است که از وزارت صمت نمیآید: قرارداد برق با شرکت توزیع برق منطقه. حتی با پروانه در دست، بدون برق رسمی و قراردادی نمیتوانید دستگاه را روشن کنید. مرجع این بخش وزارت نیرو و توانیر است، نه وزارت صمت.
نکته: مصوبهها و دستورالعملهای ماینینگ در ایران چند بار تغییر کرده است. اطلاعات این مطلب بر اساس منابع منتشرشده تا مهر ۱۴۰۵ است؛ فهرست مدارک و وضعیت پذیرش درخواست در سال جاری را حتماً از سازمان صنعت، معدن و تجارت استان خودتان بپرسید.
مقررات ماینینگ در ایران؛ خط زمانی کوتاه
دانستن مسیر تاریخی کمک میکند بفهمید چرا مقررات ناپایدار به نظر میرسند. جدول زیر فقط رویدادهایی را آورده که در منابع بالا ثبت شدهاند:
| زمان | رویداد | منبع |
|---|---|---|
| مرداد ۱۳۹۸ | تصویب استخراج بهعنوان فعالیت صنعتی و تعیین وزارت صمت بهعنوان مرجع پروانه | FXStreet به نقل از مهر |
| خرداد ۱۴۰۰ | ممنوعیت استخراج تا پایان تابستان | ForkLog |
| ۷ تیر ۱۴۰۰ | گزارش مجوز ۳۰ شرکت و کشف فارم غیرمجاز با ۷۰۰۰ دستگاه در تهران | ForkLog به نقل از Financial Tribune و رویترز |
| شهریور ۱۴۰۱ | اعلام از سرگیری صدور مجوز با دو سند تأسیس و بهرهبرداری | CPI |
شرایط دریافت مجوز ماینینگ
شرایط دقیق در دستورالعملهای اجرایی هر دوره آمده، اما معیارهای اصلی در همه ادوار تکرار شدهاند. جدول زیر آنها را به زبان ساده میگذارد:
| شرط | چرا لازم است | چه چیزی آماده کنید |
|---|---|---|
| متقاضی مشخص و قابل رهگیری | وزارتخانه باید بداند مالک فارم کیست | مدارک هویتی یا ثبتی و کد اقتصادی |
| محل مجاز | استخراج فعالیت صنعتی است، نه خانگی | سوله یا زمین با کاربری صنعتی، مثلاً در شهرک صنعتی |
| ظرفیت برق | هر فارم چندین کیلووات میسوزاند | استعلام ظرفیت از شرکت توزیع برق |
| تجهیزات قانونی | دستگاه باید با منشأ مشخص وارد شود | فاکتور خرید، سند ترخیص، شماره سریال |
| ایمنی و تهویه | گرما و آتشسوزی بزرگترین خطر فارم است | نقشه تهویه، تابلو برق استاندارد |
| تعهد درباره رمزارز | بانک مرکزی ضوابط عرضه یا مصرف رمزارز استخراجی را تعیین میکند | آشنایی با ضوابط روز بانک مرکزی |
شرط آخر نیاز به توضیح دارد. به نوشته ویکیپدیا به نقل از گزارشهایی در سال ۲۰۲۴، ماینر مجاز باید رمزارز استخراجی را طبق ضوابط بانک مرکزی عرضه کند. جزئیاتش، مثل نرخ، زمان و حساب مقصد، در سالهای مختلف فرق کرده است، پس ضوابط روز را از بانک مرکزی بپرسید. اگر با پایه فنی کار هنوز آشنا نیستید، راهنمای استخراج ارز دیجیتال را اول بخوانید.
مراحل دریافت مجوز ماینینگ؛ مسیر گامبهگام
ترتیب دقیق مراحل ممکن است با دستورالعمل جاری کمی فرق کند، اما مسیر کلی این است:
- نوع فعالیت را مشخص کنید. تعداد و مدل دستگاههای ASIC و مجموع مصرف برق را بنویسید. برای ۱۰ دستگاه Antminer S21 XP، مصرف حدود ۳۶٫۴۵ کیلووات است (هر دستگاه ۳۶۴۵ وات).
- محل را پیدا کنید. زمین یا سولهای با کاربری صنعتی و دسترسی مطمئن به برق و اینترنت لازم دارید. شهرک صنعتی معمولاً سادهترین مسیر است.
- از شرکت توزیع برق استعلام بگیرید. ظرفیت انشعاب و شرایط اتصال را بپرسید. بدون پاسخ مثبت این مرحله، ادامه مسیر بیمعناست.
- درخواست جواز تأسیس را به سازمان صمت استان بدهید. مدارک هویتی، نقشه محل، مشخصات تجهیزات و استعلام برق را ضمیمه کنید.
- فارم را راهاندازی کنید. تابلو برق، کابلکشی، تهویه و شبکه اینترنت را مطابق ضوابط بسازید و دستگاهها را با اسناد معتبر تأمین کنید.
- پروانه بهرهبرداری بگیرید. بازرسان محل را بررسی میکنند و در صورت تأیید، اجازه شروع کار صادر میشود.
- قرارداد برق ببندید. تعرفه و تعهدات را مکتوب کنید و ببینید در ساعات اوج مصرف چه محدودیتی دارید.
- به استخر وصل شوید. دستگاهها را به یک استخر استخراج وصل کنید و پرداخت درآمد را طبق ضوابط ارزی تنظیم کنید.
چند نکته درباره زمانبندی: در گزارش CPI آمده که پیشتر صدور مجوز به دلیل مصرف برق و استخراج غیرمجاز متوقف شده بود. پس ممکن است سازمان استان شما بگوید ظرفیت پذیرش وجود ندارد. در این حالت تا اطلاع بعدی دستگاه نخرید.
اشتباههای رایج متقاضیان
بیشتر ضررها از ترتیب غلط شروع میشود، نه از خود مجوز:
- دستگاه را قبل از گرفتن جواب استعلام برق میخرند و بعد میفهمند ظرفیت انشعاب وجود ندارد.
- ثبت شرکت یا گرفتن کد اقتصادی را با پروانه ماینینگ یکی میگیرند. اینها فقط پیشنیاز اداریاند، نه اجازه استخراج.
- به وعده شفاهی درباره قیمت برق اعتماد میکنند و عدد مکتوب نمیگیرند.
- هزینه تهویه را ناچیز فرض میکنند، در حالی که در تابستان سوله بدون تهویه خوب دستگاه را از چرخه خارج میکند.
- سود را با ۲۴ ساعت کار در ۳۶۵ روز حساب میکنند و خاموشی را فراموش میکنند.
هزینه مجوز ماینینگ چقدر است؟
هزینه دریافت مجوز ماینینگ تنها شامل عوارض صدور نیست. بخش بزرگ پول صرف زمین، برق و تجهیزات میشود. تا زمان نگارش این مطلب (مهر ۱۴۰۵) رقم رسمی ثابتی در منابع قابل دسترس پیدا نکردیم، پس عددی برای عوارض نمینویسیم. بخشهای هزینه اینها هستند:
| بخش هزینه | چه چیزی را پوشش میدهد | نکته |
|---|---|---|
| عوارض و کارمزد صدور | جواز تأسیس و پروانه بهرهبرداری | رقم رسمی را از سازمان استان بپرسید |
| زمین یا اجاره سوله | محل فارم | کاربری صنعتی مجاز مهمتر از ارزانی است |
| انشعاب و تابلو برق | ترانس، کابل، تجهیزات حفاظتی | وابسته به مصرف و فاصله تا شبکه |
| دستگاه و ترخیص | قیمت ماینر، حمل و گمرک | تحریم و ترخیص عامل مهمی است |
| تهویه و ایمنی | فن، کانال هوا، اطفای حریق | کمهزینه نیست و نباید حذف شود |
| برق ماهانه | بزرگترین هزینه جاری | بدون یارانه و بر اساس تعرفه رسمی |
| نیروی انسانی و نگهداری | نگهبان، تعمیرکار، اینترنت | در ایران قطعه دیر و گران میرسد |
یک مثال عددی کمک میکند. فرض کنید ۱۰ دستگاه S21 XP دارید. در مثال ماشین حساب ماینینگ موبو ارز هزینه کل هر دستگاه تا روز نصب ۵۰۰ میلیون تومان فرض شده بود؛ برای ۱۰ دستگاه حدود ۵ میلیارد تومان میشود. مصرف ماهانه فارم حدود ۲۶ هزار و ۲۴۴ کیلووات ساعت است. اگر برق را کیلووات ساعتی ۶ هزار تومان فرض کنید (عدد آموزشی، نه تعرفه واقعی)، قبض ماهانه حدود ۱۵۷ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان میشود. از روی همین مصرف، ظرفیت انشعاب هم حدود ۴۰ کیلوولت آمپر لازم است، بسته به ضریب توان تجهیزات.
بخش مهم دیگر نقطه سربهسر است. در همان مثال ماشین حساب با فرضهای آموزشی، قیمت سربهسر برق برای S21 XP حدود ۱۳٬۶۰۰ تومان و برای S19 Pro حدود ۶٬۲۰۰ تومان بود. با همان فرضها، اگر تعرفه قرارداد شما از این عددها بالاتر برود، حتی فارم کاملاً مجاز هم ضرر میدهد.
یک هشدار درباره خرید دستگاه هم لازم است. تحریمها واردات ماینر به ایران را پیچیده کردهاند و بارهایی که از مسیر نامعلوم میرسند هم ریسک گم شدن و ترخیص دارند. قبل از پرداخت پیشفاکتور، مسیر قانونی واردات، ترخیص و ثبت شماره سریال را با یک مشاور بازرگانی روشن کنید؛ دستگاهی که اسناد مبدأ ندارد، در مرحله پروانه هم دردسر درست میکند.
برق مراکز مجاز؛ تفاوت با برق خانگی و صنعتی
برق مراکز مجاز بدون یارانه است و نرخش را وزارت نیرو تعیین میکند. این نرخ در سالهای بعد از مصوبه چند بار تغییر کرده است، پس عددی که در شبکههای اجتماعی میبینید معیار خوبی نیست. نرخ واقعی در قرارداد شما با شرکت توزیع برق نوشته میشود و باید مکتوب بگیرید.
برق قابل اتکا هم نیست. وزارت نیرو در دورههای کمبود برق ماینرهای مجاز را هم محدود کرده است. طبق گزارش ForkLog (۷ تیر ۱۴۰۰)، مقامات ایرانی در خرداد ۱۴۰۰ (مه ۲۰۲۱) استخراج را تا پایان تابستان ممنوع کردند، در حالی که وزارت صمت همان روزها فهرست ۳۰ شرکت مجاز را منتشر کرده بود. یعنی مجوز داشتن به معنای تضمین روشن ماندن دستگاه نیست و باید ساعات کار واقعی را در محاسبات سود کم کنید. توضیح بیشتر درباره خاموشیها را در راهنمای ماشین حساب ماینینگ موبو ارز آوردهایم.
مجوز ماینینگ خانگی؛ آیا چنین چیزی وجود دارد؟
مجوز ماینینگ خانگی در عمل وجود ندارد. چارچوب مجوز بر پایه فعالیت صنعتی ساخته شده است و محل خانگی با انشعاب مسکونی شرایط آن را ندارد. استخراج با کنتور خانگی، تجاری یا کشاورزی در ایران استفاده غیرمجاز از برق به حساب میآید.
یک دستگاه S21 XP بهتنهایی ماهانه حدود ۲۶۲۴ کیلووات ساعت مصرف میکند که چند برابر مصرف یک خانه معمولی است. شرکتهای توزیع برق از الگوی مصرف غیرعادی متوجه میشوند. نتیجه معمولاً اخطار، قطع انشعاب و در موارد جدی ضبط دستگاه است. ریگهای کارت گرافیک هم اگر بزرگ باشند، مصرفی بیش از یک خانه دارند و همین الگو را نشان میدهند.
پس راه قانونی در مقیاس کوچک چیست؟ دستگاه را در فارم مجاز میزبانی کنید یا اصلاً ماینر نشوید و بیتکوین را از صرافی بخرید؛ هر دو را در بخش بعد توضیح دادهایم.
جریمه ماینینگ بدون مجوز چیست؟
استخراج بدون مجوز میتواند به قطع برق، جریمه و ضبط دستگاه ختم شود. ForkLog به نقل از رویترز مینویسد در خرداد ۱۴۰۰ پلیس یک فارم غیرمجاز را در کارخانهای متروکه در تهران پیدا کرد و ۷۰۰۰ دستگاه ضبط شد. بلومبرگ هم از ارتباط وزارت اطلاعات با مقابله با ماینینگ غیرمجاز نوشته بود.
رقم دقیق جریمهها در منابع قابل دسترس پیدا نشد و به نوع تخلف، مدت استفاده و مصرف برق بستگی دارد. اما سه پیامد را باید جدی بگیرید:
- قطع انشعاب و ازدسترفتن برق ساختمان یا کارگاه، نه فقط دستگاه
- ضبط دستگاه و توقیف تجهیزات، که ارزش آنها اغلب از سود چندماهه بیشتر است
- پرونده قضایی، بهویژه اگر مصرف غیرمجاز برق بزرگ باشد یا رمزارز از مسیر غیرقانونی به پول تبدیل شود
هشدار: ریسک مالی را فقط به جریمه محدود نکنید. با خاموشی تابستانی، ضبط دستگاه و بیثباتی تعرفه، هزینه ماینینگ بدون مجوز معمولاً از سودش بیشتر میشود.
اگر مجوز ندارید، چه گزینههای قانونی هست؟
چند مسیر از ماینینگ زیرزمینی منطقیتر است. یکی میزبانی (Hosting) در یک فارم مجاز است: دستگاه را میخرید، به مرکزی دارای پروانه میسپارید و برق و نگهداری را آن مرکز تأمین میکند. چون سرنوشت دستگاه شما به شخص ثالث بستگی پیدا میکند، پیش از قرارداد پروانه فارم را بررسی کنید.
برای تصمیمگیری بین گرفتن مجوز و میزبانی، به مقیاس کارتان نگاه کنید. هزینه ثابت مجوز، زمین و انشعاب بین تعداد دستگاهها تقسیم میشود؛ هرچه دستگاه کمتر باشد، سهم هر دستگاه از آن بیشتر است.
| معیار | فارم شخصی با مجوز | میزبانی در فارم مجاز |
|---|---|---|
| سرمایه اولیه | بالا: زمین، انشعاب، تهویه و مجوز | پایین: فقط خرید دستگاه |
| زمان شروع | طولانی و وابسته به صف اداری | کوتاه، بعد از قرارداد |
| کنترل | کامل | محدود به قرارداد |
| ریسک اصلی | تغییر مقررات و خاموشی | اعتبار فارم و شرایط قرارداد |
| مناسب برای | دهها دستگاه یا بیشتر | چند دستگاه تا چند ده دستگاه |
مسیر دیگر خرید مستقیم بیتکوین است. اگر هدفتان فقط داشتن BTC است، این راه ریسک خرابی دستگاه و افزایش سختی شبکه را ندارد و با آموزش خرید بیتکوین شروع میشود. اگر هم فقط کنجکاوید، اول با نقش ماینر در شبکه بیتکوین آشنا شوید و پیش از هر سرمایهگذاری، سود را روی کاغذ حساب کنید.
درباره کلود ماینینگ، یعنی اجاره قدرت پردازش از یک شرکت، بسیاری از سایتها سود ثابت وعده میدهند و در عمل طرح پانزیاند. استخراج سود تضمینی ندارد و پیش از واریز هر مبلغی باید بدانید شرکت مقابل واقعاً دستگاه و پروانه دارد یا نه.
فروشندگان مجوز؛ کلاهبرداری رایج
مجوز را نمیشود از واسطه خرید. هر کس «مجوز ماینینگ آماده» میفروشد یا با دریافت مبلغی صدور پروانه را «تضمین میکند»، احتمالاً کلاهبردار است یا وعدهای میدهد که از دستش برنمیآید. نشانههایش اینهاست:
- وعده صدور مجوز در چند روز بدون دیدن محل و مدارک
- دریافت پول نقد یا کارتبهکارت شخصی بهجای پرداخت رسمی
- ندادن شماره پروانه یا ارائه عکس از پروانهای که قابل استعلام نیست
- فشار برای واریز فوری با ادعای «ظرفیت محدود»
مسیر امن این است که شخصاً به سازمان صنعت، معدن و تجارت استان مراجعه کنید و شماره هر پروانه را مستقیماً از آنجا استعلام بگیرید.
درآمد ماینر مجاز و مالیات
ماینر مجاز هم از قاعده بازار خارج نیست: درآمدش دلاری است و هزینههایش تومانی. نرخ تبدیل و ضوابط فروش رمزارز مستقیم روی سود اثر میگذارد. برای مالیات بر درآمد استخراج هم بخشنامهها مدام تغییر میکند؛ راهنمای مالیات معاملهگران در ایران را بخوانید و برای فارم، دفاتر قانونی و حسابدار رسمی داشته باشید.
سوالات متداول درباره مجوز ماینینگ
ماینینگ با کارت گرافیک یا کامپیوتر شخصی هم مجوز میخواهد؟
بله، قاعده کلی مصوبه به نوع دستگاه کاری ندارد و هر استخراج رمزارز بدون پروانه غیرمجاز است. در عمل مأموران بیشتر با مصرف بالای برق سروکار دارند، اما این به معنای مجاز بودن مصرف کم نیست. برای انتخاب ارز مناسب سختافزار شخصی، بهترین ارز دیجیتال برای استخراج با کامپیوتر را ببینید.
چطور اعتبار یک فارم مجاز را بسنجم؟
شماره پروانه بهرهبرداری و قرارداد برق فارم را بخواهید و شماره پروانه را از سازمان صنعت، معدن و تجارت استان استعلام کنید. فارمی که از نشان دادن این دو سند طفره میرود، برای میزبانی مناسب نیست.
آیا ماینینگ در تابستان ممنوع است؟
ممنوعیت دائمی نیست، ولی محدودیتها تکرار شدهاند. در ۱۴۰۰ استخراج تا پایان شهریور ممنوع شد و در تابستانهای بعد هم فارمها در ساعات اوج مصرف با قطع برق روبهرو شدند. در محاسبه سود، ساعت کار واقعی را کمتر از ۲۴ ساعت بگیرید.
قرارداد میزبانی ماینر باید چه بندهایی داشته باشد؟
دستکم باید سه چیز را روشن بنویسد: هزینه برق چطور حساب میشود (کنتور جدا یا نرخ ثابت)، مسئول تعمیر و تعویض قطعه کیست، و در خاموشی یا بسته شدن فارم تکلیف دستگاه شما چیست. بدون این سه بند، هر اختلافی به نفع صاحب فارم تمام میشود.
مجوز ماینینگ را از واسطه میشود خرید؟
خیر، مجوز فقط از مرجع رسمی صادر میشود و واسطههای مدعی فروش مجوز معمولاً کلاهبردارند. پول را به حساب شخصی کسی واریز نکنید و فقط از مجرای رسمی پیگیری کنید.
اگر بدون مجوز دستگاه خریدهام چه کنم؟
دستگاه را روشن نکنید. دو راه قانونی دارید: دستگاه را در مرکزی دارای پروانه میزبانی کنید یا آن را بفروشید.
جمعبندی: پیش از خرید دستگاه این سه چیز را روشن کنید
پیش از خرید دستگاه سه سؤال را جواب دهید: آیا سازمان صمت استان شما الان درخواست میپذیرد؟ آیا شرکت توزیع برق ظرفیت و قیمت مکتوب میدهد؟ و آیا محاسبه سود در سناریوی بد هم میصرفد؟
اگر جواب هر سه روشن است، مسیر مجوز را با همین ترتیب شروع کنید. اگر نه، میزبانی در فارم مجاز یا خرید مستقیم بیتکوین سادهتر و کمریسکتر است. برای فهم بهتر عدد سود و زیان، ماشین حساب ماینینگ موبو ارز را با عددهای قرارداد برق خودتان اجرا کنید.
درباره این راهنما: این مطلب را تیم تحریریه موبو ارز بر اساس گزارشهای رسمی و خبری درباره مصوبه ۱۳۹۸ هیئت وزیران، اظهارات وزیر صمت در شهریور ۱۴۰۱ و گزارشهای منتشرشده درباره ممنوعیت و ضبط دستگاهها نوشته است و با تغییر مقررات بهروزرسانی میشود. جزئیات اجرایی، مدارک و هزینهها ممکن است تغییر کرده باشد و این مطلب مشاوره حقوقی یا توصیه مالی نیست. آخرین بازبینی: مهر ۱۴۰۵.