ده رمزارز مختلف خریده‌اید تا اگر یکی افت کرد، بقیه ضررش را جبران کنند. اما بازار نزولی می‌شود و تقریباً تمام سبدتان قرمز است. چرا خرید دارایی‌های بیشتر نتوانسته از سرمایه‌تان محافظت کند؟
پاسخ را باید در رفتار مشترک این دارایی‌ها جست‌وجو کرد. ممکن است چند کوین نام و کاربرد متفاوتی داشته باشند، اما قیمتشان به اتفاق‌های مشابه واکنش نشان دهد. شناخت همبستگی دارایی ها کمک می‌کند بفهمیم چه زمانی تنوع بخشی سبد مؤثر است و چه زمانی فقط تعداد ارزهای داخل آن را بیشتر کرده‌ایم.
همبستگی چیست و چطور اندازه می‌گیریم؟
همبستگی نشان می‌دهد تغییرات بازده دو دارایی چقدر با یکدیگر همراه است. منظور از بازده، میزان رشد یا افت قیمت است. مثلاً افزایش قیمت از ۱۰۰ به ۱۰۵، بازده مثبت ۵درصدی دارد.
یکی از معیارهای رایج، ضریب همبستگی پیرسون است که بین منفی یک و مثبت یک قرار می‌گیرد:
- نزدیک مثبت یک: بازده دو دارایی معمولاً هم‌جهت تغییر می‌کند.
- نزدیک صفر: رابطهٔ خطی مشخصی میان بازده‌ها دیده نمی‌شود؛ البته این به معنی نبود هر نوع ارتباط نیست.
- نزدیک منفی یک: بازده‌ها معمولاً در جهت مخالف تغییر می‌کنند.
این عدد، اندازهٔ سود و زیان را یکسان نمی‌کند. دو ارز می‌توانند همبستگی بالایی داشته باشند، درحالی‌که یکی بسیار بیشتر از دیگری نوسان کند. همچنین همبستگی ۰.۸ به معنی همراهی قیمت‌ها در ۸۰درصد روزها نیست.
مشاهدهٔ قیمت لحظه ای ارز دیجیتال و تغییرات روزانه مفید است؛ اما محاسبهٔ همبستگی به سابقهٔ قیمت‌ها در تاریخ‌های مشترک و با واحد پول یکسان نیاز دارد.
نمونهٔ واقعی از همبستگی رمزارزها
در جدول زیر که از گزارش CME Group گرفته شده، اطلاعات مفیدی دستمان می‌آید.
| جفت دارایی | ضریب همبستگی |
|---|---|
| بیت‌کوین و اتریوم | ۰.۷۶۲ |
| بیت‌کوین و سولانا | ۰.۷۵۲ |
| اتریوم و سولانا | ۰.۶۷۸ |
| بیت‌کوین و XRP | ۰.۵۵۳ |
| اتریوم و XRP | ۰.۵۶۷ |
| سولانا و XRP | ۰.۵۵۱ |
گزارش، همبستگی را بر پایهٔ بازده لگاریتمی روزانه محاسبه کرده است؛ یعنی ابتدا لگاریتم نسبت قیمت هر روز به روز قبل به دست آمده و سپس میزان همراهی این بازده‌ها سنجیده شده است.
در این بازه، همبستگی بیت‌کوین با اتریوم بیشتر از XRP بوده است. بااین‌حال، همبستگی همهٔ جفت‌ها مثبت است. این جدول نمونه‌ای تاریخی است و وضعیت امروز یا آینده را تضمین نمی‌کند.
چرا تنوع‌بخشی درون رمزارزها کم‌اثر است؟
باید دو نوع ریسک را از هم جدا کنیم. اول، ریسک مربوط به یک پروژه است؛ مثلاً اختلال شبکه یا شکست برنامه‌های توسعه. تقسیم سرمایه بین چند پروژه می‌تواند وابستگی سبد به سرنوشت یک پروژه را کمتر کند.
نوع دوم، ریسک مشترک بازار رمزارز است. وقتی سرمایه‌گذاران از دارایی‌های پرریسک فاصله می‌گیرند یا اعتمادشان به این بازار کاهش می‌یابد، ممکن است چندین رمزارز را هم‌زمان بفروشند. در چنین شرایطی، تفاوت کاربرد پروژه‌ها لزوماً مانع افت مشترک قیمت‌ها نمی‌شود. پژوهش صندوق بین‌المللی پول نیز افزایش همبستگی هنگام فرار سرمایه‌گذاران از ریسک را نشان می‌دهد.
بنابراین، تنوع درون این بازار بی‌فایده نیست، اما محدودیت دارد. خرید ده کوین نمی‌تواند به‌تنهایی ریسک افت کل بازار را حذف کند.
برای مثال، بررسی قیمت سولانا امروز به شناخت وضعیت فعلی این ارز کمک می‌کند؛ اما برای تصمیم دربارهٔ افزودن آن به سبد در کنار بیت‌کوین، باید سابقهٔ بازده و شدت نوسان هر دو را مقایسه کرد. متفاوت‌بودن شبکه‌ها، به‌تنهایی به معنی متفاوت‌بودن رفتار سرمایه‌گذاری نیست.
دارایی‌هایی که رفتار متفاوت دارند
اگر هدف کاهش وابستگی به بازار رمزارز باشد، لازم است دارایی‌های خارج از آن هم بررسی شوند. بااین‌حال، هیچ دارایی‌ای وجود ندارد که همیشه هنگام افت رمزارزها رشد کند.
طلا نمونه‌ای قابل بررسی است، چون عوامل مؤثر بر قیمت آن کاملاً با رمزارزها یکسان نیست. تحلیل CME در فوریهٔ ۲۰۲۶ نشان می‌دهد همبستگی رمزارزهای بررسی‌شده با طلا از سال ۲۰۲۴ به حوالی صفر رسیده بود. این سابقه، به معنی تضمین جبران زیان رمزارز با طلا نیست.
سپرده و ابزارهای درآمد ثابت نیز ممکن است نوسان کمتری به سبد اضافه کنند، اما ریسک تورم، اعتبار صادرکننده و شرایط برداشت آن‌ها باید بررسی شود. سهام هم لزوماً رفتار مستقلی ندارد؛ برای نمونه، رمزارزها در دوره‌هایی با سهام فناوری آمریکا هم‌جهت بوده‌اند.
استیبل‌کوین‌ها وضعیت دیگری دارند. تتر برای حفظ ارزش نزدیک به یک دلار طراحی شده است؛ بنابراین، جایگزین‌کردن بخشی از رمزارزهای پرنوسان با آن می‌تواند نوسان دلاری سبد را کمتر کند. بااین‌حال، ریسک ناشر و ازدست‌رفتن برابری با دلار باقی می‌ماند.
برای سرمایه‌گذار ایرانی، واحد سنجش هم مهم است: قیمت تومانی تتر و طلا از نرخ ارز تأثیر می‌گیرد. پس متفاوت‌بودن رفتار دلاری دارایی‌ها لزوماً به همان میزان در بازده تومانی دیده نمی‌شود.
همبستگی چه اثری بر ساختار سبد دارد؟
برای مدیریت ریسک، فقط تعداد ارزهایی که خریده‌اید مهم نیست؛ باید ببینید قیمت آن‌ها چقدر شبیه هم حرکت می‌کند. اگر بیشتر ارزهای سبد معمولاً با هم افت کنند، خرید ارزهای بیشتر هم ممکن است کمک چندانی به شما نکند.
فرض کنید ۱۰۰ میلیون تومان را به‌طور مساوی بین ده کوین تقسیم کرده‌اید. اگر قیمت همهٔ آن‌ها ۲۰درصد پایین بیاید، ارزش سبدتان به ۸۰ میلیون تومان می‌رسد. در این مثال، پول شما بین چند ارز تقسیم شده، اما چون همه با هم افت کرده‌اند، زیان سبد کمتر نشده است.
مقدار پولی که به هر دارایی اختصاص می‌دهید هم مهم است. اگر ۹۰درصد سرمایه‌تان را بیت‌کوین خریده باشید، بالا و پایین‌شدن آن بیشترین اثر را بر سبد شما دارد؛ حتی اگر با پول باقی‌مانده چندین ارز دیگر خریده باشید. البته انتخاب ارزی که کمتر با بیت‌کوین همراه است هم به‌تنهایی کافی نیست؛ آن ارز ممکن است نوسان‌های شدید خودش را داشته باشد.
پس قبل از اضافه‌کردن هر دارایی، سه چیز را بررسی کنید: چقدر از پولتان را به آن اختصاص می‌دهید، چقدر نوسان دارد و رفتارش چقدر شبیه دارایی‌های فعلی شماست. این بررسی را هر چند وقت یک‌بار تکرار کنید؛ چون هم رابطهٔ بین قیمت‌ها تغییر می‌کند و هم رشد یا افت هر دارایی، سهم آن را در سبد جابه‌جا می‌کند.
جمع‌بندی
تنوع‌بخشی سبد زمانی معنا پیدا می‌کند که سرمایه به رفتار یکسان چند دارایی وابسته نباشد. خرید چند رمزارز می‌تواند ریسک یک پروژه را کاهش دهد، اما برای کنترل ریسک کل بازار کافی نیست. به‌جای شمردن کوین‌ها، باید دید چه اتفاقی می‌تواند همهٔ آن‌ها را هم‌زمان تحت فشار بگذارد.
پرسش‌های متداول
همبستگی یعنی چه؟
معیاری برای سنجش میزان همراهی تغییرات بازده دو دارایی است؛ این همراهی می‌تواند مثبت، منفی یا نزدیک صفر باشد.
خرید چند کوین ریسک را کم می‌کند؟
ممکن است ریسک وابستگی به یک پروژه را کمتر کند، اما میزان اثر آن به وزن، نوسان و همبستگی دارایی‌ها بستگی دارد.
قیمت لحظه‌ای را کجا ببینم؟
در صفحهٔ قیمت ارزهای دیجیتال صراف. البته بررسی همبستگی به داده‌های تاریخی هم نیاز دارد.
